Zapraszam również na mój profil na Facebooku: https://www.facebook.com/bernadetta.darska

oraz na moje konto na Instagramie: https://www.instagram.com/bernadettadarska/

sobota, 10 kwietnia 2021

Uprzedzenia (O. Hund, Łyski liczą do trzech)

 

„Psy ras drobnych” Olgi Hund to w mojej ocenie jeden z ciekawszych debiutów prozatorskich ostatnich lat. Autorka zachwyciła mocnym, dosadnym, uciekającym od wzniosłości, ale i ironicznym portretem szaleństwa. Nie było w tej prozie ani krzty mizdrzenia się do czytelnika, a językowa precyzja, ascetyczność obrazowania na długo pozostawały w pamięci. Czy w „Łyski liczą do trzech” mamy do czynienia z podobnie wyrazistą prozą? Niestety, ale chyba nie. To wszystko, co w „Psach ras drobnych” było świeże, sugestywne, oszczędne, w „Łyski liczą do trzech” staje się przegadane, miejscami infantylne, nazbyt publicystyczne. Punkt wyjścia to przypadkowe zastrzelenie caakańskiego dziecka na festynie. Impreza, choć ma przypieczętować czesko-caakańską przyjaźń, jest chroniona przez wielu policjantów, bo w internecie zwoływali się faszyści, chcący zrobić porządek ze znienawidzoną mniejszością. To nie jest obszerna objętościowo książka, jednak odchudzenie jej – zwłaszcza w drugiej połowie – okazałoby się działaniem na korzyść. Początkowe fragmenty mają w sobie potencjał. Jest coś prawdziwego i psychodelicznego zarazem w tych momentach, gdzie odtworzone zostają źródła stereotypów i uprzedzeń. Dopóki jest w tym pewna umowność, uproszczenie, a sceny mają w sobie i duchotę tego parnego dnia, i obsesyjność myśli pojawiających się w głowach opisywanych postaci, jest bardzo ciekawie. Gorzej robi się wtedy, gdy dochodzi do narodzin, tak to ujmijmy, rewolucji, a trójka młodych bohaterów bierze sprawy w swoje ręce, chcąc zawalczyć o sprawiedliwość. Nie brzmi to przekonująco, a opisów tych nie ratuje nawet ich nieco baśniowy charakter. W efekcie autorka oddaje czytelników prozę z publicystycznym, nazbyt łopatologicznym jednak, zacięciem. A szkoda, bo początek jest naprawdę ciekawy.

 

Olga Hund, Łyski liczą do trzech, Wyd. Czarne, Wołowiec 2021.

piątek, 9 kwietnia 2021

Las na bagnie (P. Radziszewski, Pomiędzy)

 

Paweł Radziszewski debiutuje powieścią z pogranicza odświeżonego nurtu literatury chłopskiej i realizmu magicznego. Odświeżonego, bo podobnie jak w innych utworach publikujących w tej konwencji twórców wieś i scenografie z nią powiązane raczej nie służą ukazaniu chłopskiego losu, lecz są pretekstem do zbudowania metafory na temat dziedziczenia, tożsamości i możliwości uniezależnienia się od miejsca i ludzi. Jednocześnie autor ciekawie lawiruje między tym, co realistyczne, namacalne, materialne, a tym, co wydaje się bliskie pograniczu snu i jawy, legendy przekazywanej z ust do ust i za każdym razem tworzonej od nowa, opowieści odwołującej się do początku, która w miarę opowiadania coraz mniej ów początek przypomina. Radziszewski snuje swoją opowieść w gawędziarskim stylu, jednak zawsze wtedy, gdy wydaje się, że nadmiernie zbliża się do baśni i sentymentalizmu, dochodzi do gwałtownego zwrotu i wszystko to, co miało być oczywiste, przewidywalnym być przestaje. Tak dzieje się chociażby, gdy wspominane jest okrutne zarządzenie pana z dworu, tak jest wtedy, gdy król Cyganów znika i przywozi kobiecie, która ma urodzić jego dziecko, kogoś innego na swoje miejsce ojca i męża, tak jest też wtedy, gdy mały Romek w końcu odkryje prawdę o swoim pochodzeniu albo wtedy gdy weźmie do rąk ulubiony akordeon, ale brak dwóch palców odsłoni przed nim zwielokrotnioną nagle stratę. Ciekawie opowiedziane zostają tutaj kobiety – żona właściciela dworu, która konkurować musi z obrazem i która w ramach gry, na jaką się decyduje, wpuszcza na salony służącą; Pola, której wydaje się, że jest najbliżej króla Cyganów, a która niepostrzeżenie go traci; wreszcie Hania, która dopiero na ślubie dowie się, że jej Romek to Romuald, i ta nagła obcość okaże się zapowiedzią tego, co dopiero nadejdzie. Warte uwagi.

 

Paweł Radziszewski, Pomiędzy, Wyd. SQN, Kraków 2021.

czwartek, 8 kwietnia 2021

Samotność kobiet (M. Drzazgowska, Szalej)

 Monika Drzazgowska, opisując kilka pokoleń kobiet, akcentując kobiece dziedzictwo i odsłaniając intymne i prywatne zamiast publicznego, decyduje się na gest ryzykowny. Łatwo tutaj o powtórzenie, o opowiadanie nie swoim głosem, o stworzenie historii tylko z pozoru poruszającej, a tak naprawdę pełnej tego wszystkiego, co mogliśmy już przeczytać u innych autorek i autorów. Częściej nawet chyba autorek. Bo przecież to kobieco-kobiece obserwowanie, przyglądanie się, zapamiętywanie, odkrywanie i oskarżanie widać chociażby w prozie Martyny Bundy, Aleksandry Zielińskiej, Pauliny Jóźwik czy Marty Handschke. Na szczęście Drzazgowska znajduje swój własny głos – ciekawy językowo (autorka bowiem dobrze gra powtórzeniami, przekonująco wykorzystuje rytm i dynamikę wydobywania na plan pierwszy wybranego słowa), ale i ciekawy fabularnie (ostatecznie trudno w przypadku tej historii mówić o pocieszeniu i znalezieniu własnej drogi, a kobiece dziedzictwo oparte na zniszczeniu niesie zniszczenie w kolejne pokolenia). Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na gradację napięcia i stopniowe odsłanianie tego, co mroczne, spoza z pozoru sielankowego i beztroskiego dzieciństwa. Drzazgowskiej udaje się także dobrze rozegrać sceny, które pozornie wpisane są w codzienność, a tak naprawdę mają kluczowe znaczenie dla życia i tożsamości bohaterek. Do tych znakomicie opowiedzianych obrazów zaliczyłabym chociażby wspominki po śmierci dziadka i próbę sił między pamięcią prawdziwą a tą zakłamaną czy rozwożenie rzeczy po wsi, które babka po śmierci postanowiła rozdać pomiędzy członków rodziny i znajomych. „Szalej” to debiut prozatorski, który warto zapamiętać. Skoro autorka umiała uciec od mielizn wybranego tematu, skoro potrafiła intrygująco rozegrać odkrywanie smutku i jego przyjmowanie, skoro nie poszła na łatwiznę i nie zaoferowała łatwej nadziei wynikającej z siły tkwiącej w nowym pokoleniu, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że jej kolejna książka okaże się równie interesująca i niebanalna, niezależnie od tego, jaki problem będzie prozaiczkę akurat zajmował.

 

Monika Drzazgowska, Szalej, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2021.