Najnowszą książkę Katarzyny Surmiak-Domańska można czytać równolegle z wcześniejszą „Czystką”. Wątek rodzinnego śledztwa, pytań związanych z postawami, zachowaniami i biografiami członków rodziny powraca w publikacji „Świat przed nami nie istniał”. Autorka jest obecna w tekście. Relacjonując historie swoich bohaterów, zderza je z własnymi doświadczeniami. Dzieje się to jednak zawsze w sposób uzasadniony i wzbogacający opowieść. To ważna kwestia, bo Surmiak-Domańska nie eksponuje swojej historii, ale jednocześnie nie próbuje jej unieważniać. Poprzez odsłonięcie losów własnej rodziny pokazuje rodzącą się więź z innymi osobami, których losy opisuje. Doświadczenia konkretnych ludzi są w tym przypadku jednostkowe, ale i uniwersalne zarazem. Powtarzalność pamięci zła niedoświadczonego przez trzecie i niekiedy drugie pokolenie okazuje się doświadczeniem pokoleniowym. Fundamentalna kwestia organizująca reportaż to próba zastanowienia się, dlaczego zespół stresu pourazowego jest diagnozowany w Polsce o wiele częściej niż w innych krajach. Dużym atutem opowieści jest potraktowanie każdej historii z jednakową uważnością i wrażliwością. Dramatyczne przeżycia dziadków i rodziców układają się w historię triumfu zła, dającego początek nowemu życiu, codzienności, która w żaden sposób nie przystaje do traum z okresu wojny. Surmiak-Domańska zwraca uwagę na psychosomatyczne konsekwencje milczenia lub potrzeby ciągłego powracania do przeżyć sprzed lat. To publikacja, która doskonale łączy reporterską dociekliwość, autobiograficzne zaangażowanie, umiejętność budowania relacji z bohaterami i zdolność pokazania, że zło, choć miewa różne oblicza i różnie odzywa się w kolejnych pokoleniach, to jednocześnie jest tym, co trzeba na własny rachunek przepracować. Surmiak-Domańska świetnie pokazuje, jak nieprzygotowany bywa każdy, kto musi zmierzyć się z czymś ekstremalnym. Jest to szczególnie ciekawy wątek, bo rozwinięty zarówno na podstawie biografii zwykłych ludzi, jak i psychologów, psychiatrów i socjologów prowadzących później badania naukowe i często zaskakiwanych tym, jak działa w przypadku traum pamięć. Reporterce udaje się uchwycić to, co w pewnym sensie nieuchwytne – fakt przekazywania z pokolenia na pokolenie tego wszystkiego, co wydaje się zapomniane i co często bywa niewypowiadane. Lektura obowiązkowa.
Katarzyna Surmiak-Domańska, Świat przed nami nie istniał. Jak wojna została w naszych domach, Wyd. Agora, Warszawa 2026.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz