Wiele niewidocznych warstw (K. Pieszczoch, Wysokie niebo nad Madrytem)

 

Klaudia Pieszczoch w znakomitym stylu wpisuje się w tak popularne, a jednak wymagające własnego, rozpoznawalnego języka narracje o mieście. Ma pomysł na opowieść o Madrycie, co w tym przypadku wydaje się ważne i podstawowe. Ów pomysł dobrze się broni, przekonuje, wciąga, gdyż opiera się na odsłanianiu pomostu między przeszłością a teraźniejszością. Autorka jest zainteresowana tymi fragmentami madryckiej historii, które mają w sobie wyraźnie rezonujące napięcie między pamięcią a zapomnieniem. Widać w nich nie tylko współczesną, często oddolną pracę na rzecz takiej codzienności, która nie odwraca się od tego, co było, ale i systemowe działania związane z obojętnością i dystansowanie się do historii. Klaudia Pieszczoch gatunkowo łączy esej o mieście z reportażem. Dobrze pokazuje, jak wielu dziedzin życia dotyczyły niszczące działania zwolenników generała Franco. Świetnie to zostaje pokazane w kontekście czasu wolności, epoki kontrkultury, która zrodziła się po śmierci Franco. Mowa o tzw. movidzie. Warto również zatrzymać się przy opowieściach dotyczących architektury – zarówno w przypadku wyborów związanych z brakiem powszechnie rozpoznawalnych miejsc, jak i – tak można powiedzieć – zacierania w różny sposób śladów po przeszłości poprzez wyburzanie lub przemilczanie informacji o tym, jakie było przeznaczenie budynków. W tym kontekście mamy do czynienia z ważnym obnażeniem procesów towarzyszących mapowaniu miasta. Bardzo ciekawe jest pokazanie stopniowego pochłaniania przez Madryt przyrody oraz renegocjowania pozycji i światopoglądu tych, którzy przybyli z prowincji i kultywowali swoje zwyczaje. Proszę czytać, warto!

 

Klaudia Pieszczoch, Wysokie niebo nad Madrytem, Wyd. Czarne, Wołowiec 2026.

Dlaczego coś się dzieje, skoro nie dzieje się nic (Z. Říhová, Zabawa w wilka)

 

Na czwartej stronie okładki natkniemy się na informację, że powieść Říhovej to „gra prozy artystycznej z horrorem i baśnią”. Trudno byłoby z tym rozpoznaniem się nie zgodzić. Dodałabym jeszcze, że to znakomity przykład prozy psychologicznej, skoncentrowanej na analizie człowieka w kryzysie lub inaczej – na analizie człowieka doświadczającego różnych kryzysów. W tym przypadku będą to zdrada, samotność, rozczarowanie, przemijanie, obcość. Czeska pisarka łączy najlepsze tradycje powieści grozy ze znakomitym portretem zamkniętej małej społeczności, dążącej do tego, by izolację pogłębić i by stać na straży odosobnienia. To także świetne – duszne, niepokojące, osaczające i zapowiadające nieuchronność tego, co się wydarzy – prze-pisanie bajki o Czerwonym Kapturku. Wieś na głębokiej prowincji, w której trzeba co chwilę zapewniać siebie, że jest pięknie, bo tak naprawdę robi się coraz straszniej. Dom, który ma być schronieniem i przynieść wyleczenie rozpadającego się małżeństwa, jest w jakiś sposób chory i ma w sobie tajemnicę. Ludzie, którzy pozornie tkwią w marazmie, ale okażą się dobrze zorganizowani. Wreszcie wiedza – ją mają wszyscy mieszkańcy, nie jest jednak dostępna dla przybyszy. Bardzo dobre!

 

Zuzana Říhová, Zabawa w wilka, przeł. Dorota Dobrew, Wyd. Afera, Wrocław 2026.

Dostrzec sens (V. Latronico, Do perfekcji)

Wyciszona, ale i niepokojąca, pozornie o codzienności, a tak naprawdę o głodzie tego, co okaże się nadzwyczajne, o ludziach, którzy mogą wszystko, ale to, co mają, nie daje im spełnienia, o Berlinie, który ma w sobie energię zmiany, ale i zawiera w sobie tajemnicę wynikającą z nieuchwytności nawet wtedy, kiedy wydaje się, że pełne zrozumienie jest blisko – taka jest proza Latronico. Berlin nie stanie się tutaj tylko symbolem lub hasłem wywoławczym, okazuje się ważnym konkretem. Ci, którzy znają miasto, z pewnością odczytają więcej sensów. Warstwa topograficznego odwołania jest bowiem wyjątkowo istotna – mówi dużo o czasie, sygnalizuje kwestię związane z opisem różnych osób, wreszcie odsłania różnice klasowe, wybory i możliwości. Latronico celnie, precyzyjnie, okiem uważnego obserwatora charakteryzuje parę młodych ludzi. Oboje pracują zdalnie, oboje chcą żyć intensywnie, a choć bodźców nie brakuje, kolejne doświadczenia wydają się tylko powtórzeniem, namiastką, substytutem. W trakcie lektury ma się wrażenie konkurowania między ludzkimi bohaterami a miastem potraktowanym jako bohater. Do końca tak naprawdę nie wiadomo, czy wspomniana para czerpie inspiracje z Berlina, czy to może Berlin pozwala ludziom takim, jak oni, w ogóle doznać energii prawdziwego życia. Bardzo dobre.

 

Vincenzo Latronico, Do perfekcji, przeł. Katarzyna Skórska, Wyd. Czarne, Wołowiec 2026.