Zapraszam również na mój profil na Facebooku: https://www.facebook.com/bernadetta.darska

oraz na moje konto na Instagramie: https://www.instagram.com/bernadettadarska/

piątek, 14 sierpnia 2026

Kim jestem i kim bywam? (W. Szostak, Suche strugi)

 

„Suche strugi” Wita Szostaka to powieść intrygująco rozgrywająca kwestię czasu, pamięci, tożsamości i miejsca. Znakomicie zostaje tutaj opowiedziane to, co w pewnym sensie wymyka się opowieści, bo należy do tej wersji myślenia o życiu i sobie, w której niepostrzeżenie udaje nam się zbliżyć do prawdy. Autor nie ukrywa, że tych prawd może być kilka, że własne prawdy czasami się rozmijają, że mówienie o prawdzie to czasami wymyślanie najdoskonalszego kłamstwa. Na uwagę zasługuje rozgrywanie dźwięków, pozostałości po dawnym życiu, wreszcie namacalności tego, co jeszcze trochę jest i czego jednocześnie na pewno już nie ma. Obok słów relacjonujących różne etapy życia istotne będą zapamiętane kolory, kroki, po których można próbować rozpoznać, co dzieje się w mieszkaniu, gęsty, powtarzające się rytuały, zapachy sygnalizujące momenty zwrotne i rodzące się nowe więzi, wreszcie codzienność, która choć ma być doświadczaną na co dzień szarzyzną, jest tak naprawdę w swojej stałości przygotowywaniem się na zmianę – rzadziej tę przeczuwaną, częściej tę nieoczekiwaną. Szczególne znaczenie ma świetna scena początkowa. W ramach przygotowania nowej drogi zostaje zburzona kamienica. Zostaje jedna ściana, przed którą zatrzymuje się kobieta. Bohaterka widzi nie tylko koniec, resztkę dawnego życia, pamięta i próbuje sobie przypomnieć to miejsce z tego okresu, kiedy tętniło w nim życie. Sąsiedzi są częścią prywatnego wspomnienia. To, co wiąże się z rekonstruowaniem własnej przeszłości, zawsze jest powiązane także z przeszłością innych. Brak i strata będą powracały – w zniszczeniu miejsca, niewiedzy na temat innych, pożegnaniu, nieobecności, zapomnieniu o sobie, choć właśnie w tej zapomnianej wersji siebie było dużo autentyczności, porzuceniu, niewiedzy (o czym świadczy kilka pustych stron świadomie zamieszczonych w książce). Bardzo dobre!

 

Wit Szostak, Suche strugi, Wyd. Powergraph, Warszawa 2026.


wtorek, 11 sierpnia 2026

Świat, którego już nie ma (Sudety. Raj utracony. Opowieści z czesko-niemieckiego pogranicza)

 



Antologia opowiadań, dla których punktem odniesienia jest region Sudetów i tego wszystkiego, co wynikało z czeski-niemieckiego pogranicza i sąsiedztwa, to bardzo ciekawy przykład literackiego wielogłosu, świadomego tego, co utracono i co jest już nie do odzyskania. W projekcie wzięli udział pisarze średniego pokolenia, z których niektórzy w swojej twórczości poruszali już temat Niemców sudeckich. Wystarczy wspomnieć chociażby prozę Kateřiny Tučkovej, Leoša Kyšy czy Jakuby Katalpy. Opowiadania poprzedzone są wprowadzeniem historycznym, wyjaśniającym czesko-niemieckie współbycie zakończone dramatycznym wypędzeniem Niemców. Książka jest bardzo ciekawie zaplanowana graficznie, pięknie zilustrowana przez znanego rysownika Jaromira 99, czarna czcionkę tekstu i czarny tusz grafik zastąpiono kolorem ciemnoniebieskim. Ale nie tylko estetyka i artystyczny charakter edytorskiego pomysłu są tutaj oczywiście ważne. Kluczowe są opowieści, a te przyjmują bardzo interesującą formę – niekiedy są portretem codzienności, innym razem pokazują, jak wyglądało życie par czesko-niemieckich, bywa, że dobrze oddają czające się już, ale jeszcze nieuświadomione zagrożenie, zdarza się też, że odkrywają skrywaną wcześniej między ludźmi niechęć i rodzące się mrzonki o byciu lepszym i szczególnie do czegoś wybranym. Interesująca jest nie tylko różnorodność wątków, ale i umiejętność wydobycia z pozornie zwykłych opowieści symptomów tego, co stanowiło zapowiedź momentów zwrotnych, nieodwracalnie zmieniających stosunku między ludźmi. Da się również zauważyć specyfikę stylu poszczególnych autorek i autorów. Widać to chociażby u Jaroslava Rudiša, Petry Klaubouchovej czy Kateřiny Tučkovej. W zamieszczonych w tomie tekstach melancholia miesza się z poczuciem straty, czas bezpowrotnie stracony z czasem nieświadomym tego, że mija, prowincjonalność i lokalność z Wielką Historią, która przychodzi po swoje. Intrygujące.

 

Sudety. Raj utracony. Opowieści z czesko-niemieckiego pogranicza, autorzy: Jarosłav Rudiš, Petra Dvoraková, Petra Klaubouchová, Marie Hajdová, Leoš Kyša, Jakuba Katalpa, Michal Vrba, Michaela Klevisová, David Jan Žák, Katerina Tučková, przeł. zbiorowy: Katarzyna Dudzic-Grabińska, Kamil Czaiński, Julia Różewicz, Agata Wróbel, ilustracje: Jaromir 99, Wyd. Książkowe Klimaty, Wrocław 2026.


O "Republice ludzi młodych" w radiowej Dwójce w audycji "Zaułki historii"

 

We wtorek 11 sierpnia 2026 roku o godz. 13.05 w audycji „Zaułki historii” w radiowej Dwójce opowiadałam red. Wacławowi Holewińskiemu o „Republice ludzi młodych. Opowieści o nowym człowieku”. Zapraszam do słuchania pod linkiem: https://www.polskieradio.pl/dwojka/audycje/zaulki-historii,11100/odcinek/republika-ludzi-mlodych-wielki-eksperyment-wychowawczy-w-prl,3a4e1d9d-f158-4cba-bbba-5155564e1269