Zapraszam również na mój profil na Facebooku: https://www.facebook.com/bernadetta.darska

oraz na moje konto na Instagramie: https://www.instagram.com/bernadettadarska/

poniedziałek, 16 listopada 2026

Mapowanie przeszłości (B. Prandzioch, Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie)

 

„Zewsząd” to połączenie biografii rodziny z esejem na temat historii Górnego Śląska. Tytułowe słowo ma tutaj znaczenie porządkujące, ale i jest momentem zwrotnym. Autorka uświadamia sobie bowiem, że jej śląskość wywodzi się i ze Śląska, i z uwikłań w wiele innych miejsc, narodowości i różnych przyporządkowań. Jesteśmy świadkami śledztwa powiązanego z pytaniami o losy konkretnych członków rodziny i jednoczesnym rekonstruowaniem skomplikowanej historii Górnego Śląska. Śląskie, niemieckie, czeskie, ukraińskie, a także szereg innych epitetów, które mogą kształtować tożsamość, ale i stać się podstawą stygmatyzacji, składają się na mapę tej bardzo ciekawej opowieści. Wyjątkowo dużo dzieje się tutaj na styku tego, co prywatne i publiczne, przemilczane i oficjalne, zapomniane i pielęgnowane w pamięci. Autorka jest nie tylko osobą, która opowiada o innych. Stawia także pytania dotyczące własnego funkcjonowania w tym kulturowym i historycznym tyglu. Proszę czytać, bo warto.

 

Bernadeta Prandzioch, Zewsząd. Opowieść o mojej (nie)śląskiej rodzinie, Wyd. Czarne, Wołowiec 2026.


niedziela, 15 listopada 2026

Czerstwiejąca dusza (A. Palarczyk, Neńka licho. Ukraina. Reportaż z wojny)

Znakomity debiut reporterski. Palarczyk nie tyle obserwuje wojnę, co przede wszystkim staje się jej częścią. To, co mogłoby być odczytane jako brawura, jest w tym przypadku współegzystowaniem. Palarczyk wrasta w opisywany świat, chodzi tymi samymi ścieżkami co jej bohaterowie, jest z nimi na co dzień – razem mieszkają, razem jedzą, razem opowiadają sobie rzeczywistość, która za sprawą wojny musi być z dnia na dzień negocjowana od nowa. Wojciech Jagielski w okładkowym blurbie akcentuje to, że sposób opowiadania autorki przypomina gawędę. Trudno się z tym nie zgodzić, zwłaszcza że Palarczyk świetnie chwyta atmosferę, dobrze oddaje napięcie, celnie punktuje to wszystko, co zmienia ludzi na zawsze i co naznacza ich doświadczeniem umierania, znakomicie opisuje zwyczajność, która tak naprawdę staje się koniecznością przyzwyczajania się do katastrofy, która w jakiś sposób powtarza się każdego dnia. Bardzo ciekawą i tak naprawdę mocno dramatyczną kwestią jest czas. Autorce udaje się oddać dynamikę niemożności trwałego powiązania właściwie z żadnym okresem. Teraźniejszość trwa chwilę, ale i w tej chwili może zawierać się ostateczność. Przyszłość wydaje się właściwie aberracją, czymś niemalże nierealnym, co właściwie nie może się wydarzyć. Przeszłość z kolei staje się już, bardzo szybko, w chwilach prawie, bo to, co było na początku wojny, wydaje się być dawno. Co, którzy walczą, i ci, którzy są ofiarami, funkcjonują w jakimś sensie poza czasem. Reportaż z wojny, przytaczam sformułowanie pojawiające się w podtytule, to tak naprawdę opowieść o tym, jak podczas wojny zaczynamy przyzwyczajać się do śmierci – bo jest realna, bo zdarza się przypadkiem, bo trzeba szybko o niej zapomnieć, bo nie da się o niej nie pamiętać, skoro może nadejść w każdej chwili. Bardzo dobre.

 

Antonina Palarczyk, Neńka licho. Ukraina. Reportaż z wojny, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2026.


 

sobota, 14 listopada 2026

Wsłuchać się w siebie (A. Pawłowska-Krać, Milion myśli naraz. O dorosłych z ADHD)

 

Reportaż Anety Pawłowskiej-Krać to przykład przyjrzenia się temu, co w jakiś sposób pozostaje nieuchwytne. Owszem, jest diagnozowane, ale zanim dojdzie do diagnozy, droga do niej prowadząca bywa długa i żmudna, a sami zainteresowani opowiadają o wielu kryzysowych, trudnych momentach. Autorka dobrze łączy to, co mogłoby w niewłaściwych proporcjach zaburzać czytelniczy odbiór. Po pierwsze, czytelnie i zrozumiale rekonstruuje to, co dotyczy stanu badań nad dorosłymi z ADHD, pokazując jednocześnie konkretne, bardzo różne historie. Po drugie, w zaprezentowanej opowieści widać, jak ważne są relacje – relacje z samym sobą i właściwe interpretowanie swoich zachowań, relacje z bliskimi i ich umiejętność zrozumienia pewnych zachowań, wreszcie relacje z lekarzem czy psychoterapeutą, kiedy istotne jest zdefiniowanie skuteczności prowadzonej terapii. Po trzecie wreszcie, zauważamy, że autorka towarzyszy swoim bohaterom z wrażliwością, uważnością, niekiedy dłuższy czas, w efekcie więc umie dostrzec zachodzące procesy i wpłynąć na uruchomienie autorefleksji u opisywanych postaci. To bardzo ważne kwestie, bo tematem reportażu są doświadczenia, które wymykają się kategorycznym rozpoznaniem. Jednostkowe przeżycia stają się fundamentem tożsamości narażonej na nieprzewidywalność, ale i gotowej z tą nieprzewidywalnością się mierzyć na co dzień. Warto!

 

Aneta Pawłowska-Krać, Milion myśli naraz. O dorosłych z ADHD, Wyd. Czarne, Wołowiec 2026.