Wsłuchać się w siebie (A. Pawłowska-Krać, Milion myśli naraz. O dorosłych z ADHD)

 

Reportaż Anety Pawłowskiej-Krać to przykład przyjrzenia się temu, co w jakiś sposób pozostaje nieuchwytne. Owszem, jest diagnozowane, ale zanim dojdzie do diagnozy, droga do niej prowadząca bywa długa i żmudna, a sami zainteresowani opowiadają o wielu kryzysowych, trudnych momentach. Autorka dobrze łączy to, co mogłoby w niewłaściwych proporcjach zaburzać czytelniczy odbiór. Po pierwsze, czytelnie i zrozumiale rekonstruuje to, co dotyczy stanu badań nad dorosłymi z ADHD, pokazując jednocześnie konkretne, bardzo różne historie. Po drugie, w zaprezentowanej opowieści widać, jak ważne są relacje – relacje z samym sobą i właściwe interpretowanie swoich zachowań, relacje z bliskimi i ich umiejętność zrozumienia pewnych zachowań, wreszcie relacje z lekarzem czy psychoterapeutą, kiedy istotne jest zdefiniowanie skuteczności prowadzonej terapii. Po trzecie wreszcie, zauważamy, że autorka towarzyszy swoim bohaterom z wrażliwością, uważnością, niekiedy dłuższy czas, w efekcie więc umie dostrzec zachodzące procesy i wpłynąć na uruchomienie autorefleksji u opisywanych postaci. To bardzo ważne kwestie, bo tematem reportażu są doświadczenia, które wymykają się kategorycznym rozpoznaniem. Jednostkowe przeżycia stają się fundamentem tożsamości narażonej na nieprzewidywalność, ale i gotowej z tą nieprzewidywalnością się mierzyć na co dzień. Warto!

 

Aneta Pawłowska-Krać, Milion myśli naraz. O dorosłych z ADHD, Wyd. Czarne, Wołowiec 2026.

Codzienność zła (C. Barrett, Dzikie domy)

 

Powieść Barretta ma charakter przypowieściowy. Oto w codzienności irlandzkiej prowincji może wydarzyć się wszystko. Pod pozorem obojętności, bezmyślności, nadmiernego upodobania do rozrywek i życia chwilą kryją się małe lub większe dramaty, a jutro może przynieść gwałtowny zwrot akcji, w efekcie którego bliskie stanie się przekroczenie takich granic, skąd nie będzie już możliwości powrotu. W zderzeniu z tym doświadczeniem inną twarz pokaże miłość, braterstwo, macierzyństwo czy odwaga. Porwanie chłopaka po to, by odzyskać pieniądze, które winien jest jego brat, to w sumie banalny pomysł. Ale Barrett wydobywa z niego wiele emocjonalnie ciekawych niuansów związanych chociażby z rozważeniem takich kwestii jak odpowiedzialność, podporządkowanie, ucieczka od dawnego wizerunku siebie, przetrwanie, balansowanie na cienkiej linie między okrucieństwem a obojętnością. Intrygujące.

 

Colin Barrett, Dzikie domy, przeł. Roman Kulsza, Wyd. Filtry, Warszawa 2026.

Momenty zwrotne (M. Sidorek, Osiedle Północ)

 

Debiutancki zbiór opowiadań Mateusza Sidorka to proza z potencjałem. Trochę rozczarowuje, niestety, bo tego typu opowieści, zwłaszcza w kontekście pierwszych książek było i będzie pewnie wiele. Nie ulega jednak wątpliwości, że autor pisze sprawnie, zdarzają mu się celne portrety kontekstów społecznych i ciekawe psychologiczne charakterystyki. Na uwagę zasługują niektóre momenty zwrotne, w których to, co zwykłe, codzienne, banalne nawet, zmienia się w zaskakujące i nieoczywiste. W trakcie lektury trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że prezentowane opowiadania o wiele lepiej i ciekawiej wybrzmiałyby oddzielnie, opublikowane w antologii lub na łamach prasy. Zestawione obok siebie proponują obraz, dla którego hasłem wywoławczym będzie prowincja reprezentowana przez Suwałki. Miejsce okazuje się tutaj pretekstem do pokazania marazmu, zastoju, niekoniecznie krzepiącej stabilizacji, powtarzalności. Wyrwanie się z tego usypiającego rytmu często wiąże się z czymś, co ma pochodzić z zupełnie innych rejestrów – jest dziwne, jest niemożliwe, jest mało prawdopodobne, jest poza racjonalnością. Czy można w tym przypadku mówić o banalizmie? I tak, i nie. Faktem jednak pozostaje, że część historii wydaje się przypominać nibyopowieści – pisanie o tym, że niewiele się dzieje, bywa dobrym tematem, ale nie w tym przypadku. Niekoniecznie.

 

Mateusz Sidorek, Osiedle Północ, Wyd. Czarne, Wołowiec 2026.