Tożsamość czy tożsamości? (R. Flanagan, Pierwsza osoba)

Kolejna bardzo dobra powieść Flanagana. Punkt wyjścia jest tylko pozornie banalny. Oto początkujący pisarz, dopiero pracujący nad pierwszą książką, dostaje zlecenie napisania autobiografii słynnego australijskiego oszusta, którego losami ekscytują się niemalże wszyscy. Propozycja jest kusząca pod wieloma względami, ale kluczowy okazuje się wabik finansowy. Dzięki honorarium bohater bez problemu rozwiąże swoje problemy, a jego rodzina, która niebawem się powiększy, będzie mogła rozpocząć nowy etap. Flanagan nie skupia się jednak na wątku obyczajowym. Okazuje się mistrzem psychologicznych komplikacji. Ten, który ma opowiadać swoje życie, tak naprawdę cały czas robi uniki. Młody pisarz, choć próbuje swojego bohatera namówić na zwierzenia, czuje się oszukiwany i sprowadzany na manowce. Czas mija, a kolejne strony zamówionego dzieła nie powstają. Między mężczyznami zaczyna toczyć się gra. Raptem okazuje się, że słynny oszust być może chce zupełnie innej przysługi, niż wskazuje na to podpisana umowa wydawnicza. Z kolei pisarz zaczyna uświadamiać sobie, że jego tożsamość stopniowo zaczyna być podporządkowana temu, kogo ma opisać. Do końca nie wiadomo, w którym momencie mężczyźni są sobą, w którym grają, a w którym to, kim są i co wydaje się fałszywe, jest zachowaniem nabytym i przyswojonym na stałe. Wspomniana gra, to nie tylko gra o biografię, ale i rodzaj rosyjskiej ruletki – czyje życie ostatecznie okaże się warte przetrwania, w jaki sposób utrwalona zostanie pamięć o jednym i drugim bohaterze, kto pozostanie na polu walki i czy tożsamość pozornego zwycięzcy nie będzie tożsamością przegranego. Powieść Flanagana to także powieść o inspiracji twórczej, niemożności pisania i uświadamianiu sobie ceny, jaką płaci się za osiągnięcie celów za pomocą półśrodków.

Richard Flanagan, Pierwsza osoba, przeł. Maciej Świerkocki, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2019.

Tinder i pragnienia (J. Jędrusik, 50 twarzy Tindera)

Świetna książka! Autorkę należy docenić za bezpretensjonalność, bezpośredniość i bezpruderyjność opisu, celność obserwacji, błyskotliwość spostrzeżeń, poczucie humoru i (auto)ironię. Na czwartej stronie okładki możemy przeczytać, że będziemy mieć do czynienia z reportażem autobiograficznym. Tak, autorka opisuje swoje doświadczenia, ale zdecydowanie wychodzi poza tryb wspomnieniowy. Jej książka jest zresztą ciekawa także pod względem gatunkowym. To, czego doświadczyła autorka dzięki popularnej aplikacji umożliwiającej poznanie nowego partnera, nie wydarzyło się w ramach planowania reportażu wcieleniowego. Autorka znakomicie łączy relację na temat własnych przeżyć z charakterystyką całej społeczności tinderowej. Warto zwrócić uwagę na przenikliwość obserwacji, umiejętność spojrzenia na siebie i innych z dystansem, wreszcie na dokonane analizy socjologiczno-psychologiczne. Wszystko to napisane jest lekko, z dużą swadą, anegdotycznie. Choć czytelnik w trakcie lektury niejeden raz zapewne wybuchnie śmiechem, to jednak mylące byłoby stwierdzenie, że autorka wykorzystuje siebie i swoich partnerów do ośmieszenia Tindera. Wręcz przeciwnie, bardzo dobrze udaje jej się pokazać, jak wiele smutku, fobii, kompleksów i samotności kryje się za różnymi zachowaniami tych, którym się wydaje, że świat znajomości w realu jest dla nich zamknięty i tylko dzięki aplikacji są w stanie znaleźć partnera. Jędrusik okazuje się bardzo zdolną analityczką. Jej charakterystyki typów mężczyzn, które można wyróżnić na Tinderze, to prawdziwy majstersztyk. Bardzo udane są także opisy seksu, a tym samym także opisy różnych sytuacji, na które może się natknąć użytkowniczka Tindera. Jędrusik znajduje sposób na to, by nie popaść w kicz i pretensjonalność. Sceny seksualne z jednej więc strony są odważne (autorka mówi wprost, do czego doszło lub nie doszło), z drugiej dużo w nich humoru, unieważniającego ewentualny patos lub egzaltację, które mógłyby się w tym miejscu pojawić. Lektura obowiązkowa.

Joanna Jędrusik, 50 twarzy Tindera, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2019.