Praca Roba Nixona okazuje się nie tylko warta uwagi ze względów merytorycznych, ale też robi duże wrażenie, jeśli chodzi o styl zaprezentowanej refleksji. Mamy do czynienia z dziełem erudycyjnym, znakomicie łączącym wiedzę z literaturoznawstwa, ekologii, socjologii, historii czy ekonomii. Nixon pozostaje badaczem zaangażowanym. Opowiada się po stronie tych, którzy mieli zniknąć i być niewidocznymi, trwale utracić głos, stać się częścią opowieści zapomnianej. Tymczasem autor odtwarza ich historię, rekonstruuje losy, wskazuje procesy związane z dziejącą się jawnie, ale propagandowo i medialnie ukrywaną przemocą. Pozostaje w tej przyjętej perspektywie w zgodzie z tym, co przypisane jest do refleksji związanej z nową humanistyką – jest kimś nieobojętnym. Motyw wiodący publikacji to tytułowa powolna przemoc. Jej skutki są rozłożone w czasie, często nie widać ich od razu, więc łatwo je ukryć lub po prostu nie ostrzec zainteresowanych, łatwo też odwrócić się od konsekwencji, za które się odpowiada. Nixon znakomicie łączy refleksję kulturowo-społeczną z analizą literaturoznawczą. Pokazuje jak nieoczywiste bywa opowiedzenie w literaturze o grabieży przestrzeni i niszczeniu społeczności oraz jak trudno te oryginalne głosy literackie przebijają się do mainstreamu. W tle bardzo mocno wyłania się refleksja związana z opozycją między tymi, którzy mają władze i wielkie pieniądze, a tymi, którzy podlegają eksploatacji. Pojawia się nie tylko kontekst klasowy, ale i rasowy, postkolonialny czy po prostu etyczny. Widać to chociażby w kontekście wydobywania ropy naftowej czy organizowania elitarnych safari, w trakcie których klienci nie mają styczności z ludnością miejscową. Warto docenić nieoczywistą i odsłaniającą rzeczy ukryte lub niewidoczne perspektywę, a także celność spostrzeżeń, atrakcyjność wywodu, potoczystość narracji. Lektura książki Nixona to nie tylko intelektualna uczta, ale także potencjalnie przykład realnego oddziaływania na czytelników i wpływania na ich wrażliwość poprzez dostrzeżenie i wyeksponowanie spraw kluczowych, związanych z odpowiedzialnością człowieka za rzeczywistość, której jest częścią.
Rob Nixon, Powolna przemoc i ekologia ubogich, przeł. Tymon Adamczewski, Tomasz Dobrogoszcz, Katarzyna Więckowska, Wyd. słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2025.
